Polycrisis (đa khủng hoảng hoặc khủng hoảng chồng chéo) là tình trạng nhiều cuộc khủng hoảng xảy ra cùng lúc và tác động qua lại lẫn nhau, khiến tổng thiệt hại lớn hơn nhiều so với khi từng cuộc khủng hoảng diễn ra riêng lẻ.
Điểm cốt lõi không chỉ là “có nhiều vấn đề cùng lúc”, mà là các vấn đề đó khuếch đại nhau. Ví dụ: biến đổi khí hậu gây hạn hán dẫn đến mất mùa, rồi kéo giá lương thực tăng, và tiếp theo là bất ổn xã hội, di cư, sau đó căng thẳng chính trị, và khó hợp tác quốc tế để giải quyết chính biến đổi khí hậu. Mỗi mắt xích làm các mắt xích khác tệ hơn.
Nguồn gốc thuật ngữ
Thuật ngữ Polycrisis được nhà triết học Pháp Edgar Morin dùng từ những năm 1990 để mô tả các vấn đề toàn cầu đan xen, sau đó trở nên phổ biến khi Chủ tịch Ủy ban châu Âu Jean-Claude Juncker dùng nó (khoảng 2016) khi châu Âu đối mặt cùng lúc khủng hoảng nợ, di cư, Brexit.
Nhà sử học Adam Tooze phổ biến rộng rãi từ này sau 2020; Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) đưa nó vào Báo cáo Rủi ro Toàn cầu 2023.
Ví dụ điển hình của Polycrisis là đại dịch COVID-19, đứt gãy chuỗi cung ứng, lạm phát, xung đột Nga–Ukraine gây khủng hoảng năng lượng và lương thực, thời tiết cực đoan, nợ công tăng cao, cạnh tranh địa chính trị — tất cả đan xen và làm trầm trọng thêm nhau.
Tài liệu tham khảo và đọc thêm
- https://www.stockholmresilience.org/research/research-stories/2025-08-19-the-dynamics-of-polycrisis-lessons-from-50-years-of-global-shocks.html
- https://www.cambridge.org/core/journals/global-sustainability/article/global-polycrisis-the-causal-mechanisms-of-crisis-entanglement/06F0F8F3B993A221971151E3CB054B5E
- https://www.worldvision.org.uk/about/blogs/what-is-a-polycrisis/
- https://www.the-ies.org/resources/polycrisis-%E2%80%93-introduction


Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét