Biological Carbon Pump

Biological Carbon Pump (bơm carbon sinh học) là một trong những cơ chế quan trọng nhất của đại dương trong việc điều hòa khí hậu toàn cầu. Quá trình này đóng vai trò then chốt trong việc hấp thụ và lưu trữ carbon từ khí quyển, qua đó góp phần làm chậm lại biến đổi khí hậu. 

(Nguồn: https://www.whoi.edu/ocean-learning-hub/ocean-topics/how-the-ocean-works/cycles/biological-carbon-pump-ocean-topic/)

Về bản chất, Biological Carbon Pump là quá trình mà các sinh vật phù du, đặc biệt là thực vật phù du (phytoplankton), hấp thụ CO₂ từ khí quyển thông qua quang hợp ở lớp nước bề mặt. Lượng carbon này sau đó được chuyển hóa thành sinh khối hữu cơ. Khi các sinh vật này chết đi hoặc bị tiêu thụ, phần carbon hữu cơ sẽ chìm xuống các tầng nước sâu hơn dưới dạng các hạt vật chất hữu cơ, thường được gọi là “marine snow”. Một phần carbon sẽ bị phân hủy và quay trở lại dạng CO₂ trong nước, nhưng một phần khác có thể được lưu trữ trong đại dương sâu trong thời gian rất dài, từ hàng trăm đến hàng nghìn năm.

(Nguồn: https://www.whoi.edu/ocean-learning-hub/multimedia/biological-carbon-pump/)

Quá trình này có thể được hiểu qua ba giai đoạn chính:

• Ở lớp nước bề mặt, thực vật phù du sử dụng ánh sáng mặt trời để quang hợp và hấp thụ CO₂, tạo ra sinh khối hữu cơ.

• Sinh khối này đi vào chuỗi thức ăn biển hoặc kết tụ thành các hạt hữu cơ lớn hơn, sau đó bắt đầu chìm xuống các tầng nước sâu.

• Một phần carbon bị phân hủy trên đường chìm, nhưng phần còn lại tiếp tục di chuyển xuống đáy đại dương và được lưu trữ lâu dài trong trầm tích.

Điểm đặc biệt của Biological Carbon Pump là khả năng “tách” carbon khỏi vòng tuần hoàn nhanh giữa khí quyển và bề mặt đại dương. Nếu không có cơ chế này, nồng độ CO₂ trong khí quyển sẽ cao hơn đáng kể. Nói cách khác, đại dương đang đóng vai trò như một “bể chứa carbon” khổng lồ, và Biological Carbon Pump là một trong những cơ chế giúp duy trì chức năng đó.

(Nguồn: https://jetzon.org/projects/carbocean)

Hiệu quả của quá trình này phụ thuộc vào nhiều yếu tố. 

• Sự phong phú của thực vật phù du là yếu tố quan trọng nhất, vì đây là “cửa ngõ” hấp thụ carbon. Điều này lại chịu ảnh hưởng của ánh sáng, nhiệt độ và đặc biệt là dinh dưỡng trong nước biển, như nitơ và phospho. 

• Ngoài ra, cấu trúc chuỗi thức ăn biển cũng quyết định lượng carbon có thể chìm xuống sâu. Các sinh vật lớn và các hạt hữu cơ lớn thường có xu hướng chìm nhanh hơn, giúp tăng hiệu quả vận chuyển carbon xuống đáy đại dương.

Biological Carbon Pump không tồn tại độc lập mà gắn chặt với các quá trình khác trong đại dương, bao gồm bơm vật lý (physical carbon pump) và bơm hóa học. Tuy nhiên, vai trò của yếu tố sinh học khiến nó trở nên đặc biệt, vì nó phụ thuộc vào sức khỏe của hệ sinh thái biển. Sự thay đổi trong đa dạng sinh học, ô nhiễm đại dương hay biến đổi khí hậu đều có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của quá trình này.

Trong bối cảnh hiện nay, Biological Carbon Pump đang đối mặt với nhiều thách thức. 

• Nhiệt độ đại dương tăng lên có thể làm thay đổi phân bố của thực vật phù du và giảm khả năng hòa tan CO₂ trong nước. 

• Hiện tượng axit hóa đại dương cũng ảnh hưởng đến các sinh vật có vỏ canxi, làm thay đổi cấu trúc chuỗi thức ăn. 

• Ngoài ra, ô nhiễm và khai thác quá mức có thể làm suy giảm đa dạng sinh học, từ đó ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống vận chuyển carbon.

Biological Carbon Pump cho thấy vai trò trung tâm của đại dương trong hệ thống khí hậu toàn cầu. Đây là một quá trình tự nhiên phức tạp, hoạt động liên tục và âm thầm, nhưng có tác động sâu rộng đến nồng độ CO₂ trong khí quyển. Việc bảo vệ sức khỏe của hệ sinh thái biển vì vậy không chỉ là vấn đề bảo tồn đa dạng sinh học, mà còn là một phần quan trọng trong chiến lược ứng phó với biến đổi khí hậu.

Tài liệu tham khảo và đọc thêm

•  https://www.whoi.edu/ocean-learning-hub/ocean-topics/how-the-ocean-works/cycles/biological-carbon-pump-ocean-topic/
• https://ocean-icu.eu/blogs/the-biological-carbon-pump-from-overlooked-to-actionable/
• https://www.ocean-climate.org/wp-content/uploads/2017/03/ocean-carbon-pump_07-2.pdf

Physical Carbon Pump

Physical Carbon Pump (bơm carbon vật lý) là một trong những cơ chế quan trọng giúp đại dương hấp thụ và lưu trữ carbon từ khí quyển. Khác với các quá trình sinh học, cơ chế này dựa trên các yếu tố vật lý như nhiệt độ, độ mặn và sự lưu thông của nước biển. Dù ít được chú ý hơn so với các quá trình sinh học, Physical Carbon Pump đóng vai trò nền tảng trong việc điều hòa nồng độ CO₂ trong khí quyển và góp phần làm chậm biến đổi khí hậu.

(Nguồn: https://serc.carleton.edu/eslabs/carbon/6a.html )

Về bản chất, Physical Carbon Pump bắt đầu từ quá trình trao đổi khí giữa khí quyển và bề mặt đại dương. CO₂ trong không khí hòa tan vào nước biển, đặc biệt ở những vùng có nhiệt độ thấp. Khi nước biển lạnh đi, khả năng hòa tan khí tăng lên, cho phép đại dương hấp thụ nhiều CO₂ hơn. Ngược lại, khi nước ấm lên, CO₂ dễ thoát trở lại khí quyển. Do đó, nhiệt độ đóng vai trò quyết định trong việc điều chỉnh dòng carbon giữa đại dương và khí quyển.

(Nguồn: https://serc.carleton.edu/eslabs/carbon/6a.html)

Có thể tóm tắt Physical Carbon Pump qua ba bước chính:

• CO₂ từ khí quyển hòa tan vào lớp nước bề mặt, đặc biệt ở vùng nước lạnh.

• Carbon hòa tan được chuyển hóa thành các dạng vô cơ ổn định trong nước biển.

• Nước biển mang carbon chìm xuống các tầng sâu thông qua các quá trình tuần hoàn đại dương.

Điểm quan trọng của Physical Carbon Pump là khả năng tách carbon khỏi vòng tuần hoàn nhanh giữa khí quyển và bề mặt đại dương. Khi carbon được đưa xuống sâu, nó không dễ dàng quay trở lại khí quyển trong thời gian ngắn. Điều này giúp giảm nồng độ CO₂ trong không khí và góp phần ổn định khí hậu toàn cầu.

Tuy nhiên, hiệu quả của cơ chế này phụ thuộc mạnh vào điều kiện môi trường. Biến đổi khí hậu đang làm ấm đại dương, đặc biệt là ở các vùng cực, nơi diễn ra quá trình chìm của nước. Khi nhiệt độ tăng lên, khả năng hòa tan CO₂ giảm, đồng thời quá trình hình thành nước sâu cũng bị suy yếu. Điều này có thể làm giảm hiệu quả của Physical Carbon Pump, khiến lượng CO₂ tích tụ trong khí quyển nhiều hơn.

(Nguồn: https://blogs.ubc.ca/communicatingscience2017w211/2018/01/27/how-does-carbon-dioxide-cycle-through-the-oceans/)

Ngoài ra, sự thay đổi trong mô hình tuần hoàn đại dương cũng có thể ảnh hưởng đến việc vận chuyển carbon. Nếu các dòng chảy bị gián đoạn hoặc thay đổi, carbon có thể không được đưa xuống sâu một cách hiệu quả như trước. Đây là một trong những mối quan ngại lớn trong nghiên cứu khí hậu hiện nay.

Physical Carbon Pump không hoạt động độc lập mà gắn liền với các cơ chế khác, đặc biệt là Biological Carbon Pump. Trong khi cơ chế vật lý chủ yếu vận chuyển carbon hòa tan, cơ chế sinh học liên quan đến việc chuyển carbon hữu cơ xuống đáy đại dương. Hai quá trình này bổ sung cho nhau, tạo nên một hệ thống phức tạp giúp đại dương trở thành một trong những bể chứa carbon lớn nhất trên Trái Đất.

Tài liệu tham khảo và đọc thêm

• https://energy.sustainability-directory.com/area/physical-carbon-pump/
• https://marine.copernicus.eu/ocean-climate-portal/ocean-carbon-uptake
• https://ocean-climate.org/en/awareness/the-ocean-origin-of-life-on-earth/
• https://serc.carleton.edu/eslabs/carbon/6a.html

Blue Carbon

Blue Carbon là một khái niệm ngày càng được nhắc đến nhiều trong các thảo luận về biến đổi khí hậu và phát triển bền vững. Nếu “green carbon” trên đất liền thường gắn với rừng, thì blue carbon đề cập đến lượng carbon được lưu trữ và hấp thụ bởi các hệ sinh thái ven biển và biển, đặc biệt là rừng ngập mặn, thảm cỏ biển và đầm lầy mặn. Dù diện tích không lớn so với rừng trên cạn, các hệ sinh thái này lại có khả năng hấp thụ và lưu trữ carbon rất hiệu quả, thậm chí vượt trội trong nhiều trường hợp.

(Nguồn: https://sustainabletravel.org/what-is-blue-carbon/)

Về bản chất, blue carbon nằm trong chu trình carbon toàn cầu. Thực vật biển và ven biển hấp thụ CO₂ thông qua quang hợp, sau đó lưu trữ carbon trong sinh khối và đặc biệt là trong trầm tích dưới đáy. Khác với nhiều hệ sinh thái trên cạn, nơi carbon có thể nhanh chóng quay trở lại khí quyển khi cây chết hoặc bị cháy, các hệ sinh thái blue carbon có khả năng lưu trữ carbon trong thời gian rất dài, có thể lên đến hàng trăm hoặc hàng nghìn năm. Chính đặc điểm này khiến chúng trở thành một “kho chứa carbon” quan trọng trong việc giảm thiểu biến đổi khí hậu.

Ba loại hệ sinh thái chính đóng vai trò trong blue carbon bao gồm:

• Rừng ngập mặn, phân bố ở vùng ven biển nhiệt đới và cận nhiệt đới, có khả năng hấp thụ carbon nhanh và lưu trữ trong lớp đất giàu hữu cơ.

• Thảm cỏ biển, tồn tại dưới nước nông, đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định trầm tích và lưu trữ carbon dưới đáy biển.

• Đầm lầy mặn, phổ biến ở vùng ôn đới, có khả năng tích lũy carbon trong lớp trầm tích dày theo thời gian.

Các hệ sinh thái này không chỉ đóng góp vào việc giảm phát thải khí nhà kính mà còn cung cấp nhiều dịch vụ hệ sinh thái quan trọng khác. Chúng bảo vệ bờ biển khỏi xói lở và bão, duy trì đa dạng sinh học, hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng ven biển và cải thiện chất lượng nước. Do đó, blue carbon không chỉ là một khái niệm về khí hậu mà còn liên quan chặt chẽ đến kinh tế và xã hội.

(Nguồn: https://www.environment.nsw.gov.au/topics/water/coasts/blue-carbon-strategy)

Trong bối cảnh chính sách, blue carbon ngày càng được tích hợp vào các chiến lược giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu. Nhiều quốc gia bắt đầu đưa việc bảo tồn và phục hồi các hệ sinh thái ven biển vào các cam kết quốc tế như NDC (Nationally Determined Contributions). Ngoài ra, thị trường carbon cũng đang quan tâm đến các dự án blue carbon, nơi việc bảo vệ hoặc phục hồi rừng ngập mặn có thể tạo ra tín chỉ carbon, từ đó mang lại nguồn tài chính cho các hoạt động bảo tồn.

Tài liệu tham khảo và đọc thêm

• https://oceanservice.noaa.gov/facts/bluecarbon.html
• https://www.iaea.org/newscenter/news/what-is-blue-carbon
• https://www.thebluecarboninitiative.org/

Ecosystem Accounting

Ecosystem Accounting (kế toán hệ sinh thái) là một cách tiếp cận mới nhằm đo lường, ghi nhận và theo dõi các giá trị của thiên nhiên theo cách tương thích với hệ thống kế toán kinh tế truyền thống.

 Trong bối cảnh các thách thức môi trường ngày càng gia tăng, việc chỉ dựa vào các chỉ tiêu như GDP để đánh giá phát triển là không còn đủ. Ecosystem Accounting xuất hiện như một công cụ giúp “đưa thiên nhiên vào sổ sách”, qua đó hỗ trợ ra quyết định tốt hơn trong quản lý tài nguyên và phát triển bền vững.

Ecosystem accounts and how they relate to each other

(Nguồn: https://seea.un.org/ecosystem-accounting)

Về bản chất, Ecosystem Accounting là một phần của hệ thống kế toán môi trường – kinh tế, nhằm ghi nhận mối quan hệ giữa hệ sinh thái và nền kinh tế. Cách tiếp cận này không chỉ đo lường các hoạt động kinh tế mà còn xem xét các tài sản tự nhiên và dòng lợi ích mà chúng mang lại cho con người. Điều này cho phép các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về chi phí và lợi ích thực sự của các quyết định phát triển, đặc biệt khi có sự đánh đổi giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường.

Một trong những điểm cốt lõi của Ecosystem Accounting là sự phân biệt giữa “tài sản hệ sinh thái” và “dịch vụ hệ sinh thái”. 

• Tài sản hệ sinh thái là các thành phần tự nhiên như rừng, sông, đất ngập nước hay biển. 

• Trong khi đó, dịch vụ hệ sinh thái là các lợi ích mà những tài sản này cung cấp, chẳng hạn như thực phẩm, nước sạch, điều hòa khí hậu hoặc giá trị văn hóa. 

Việc tách biệt hai khái niệm này giúp tránh nhầm lẫn giữa “nguồn gốc” và “kết quả”, đồng thời giảm nguy cơ tính trùng khi định giá.

Mối quan hệ hai chiều giữa nền kinh tế và môi trường trong một “không gian lãnh thổ” xác định. 

(Nguồn: https://seea.un.org/Introduction-to-Ecosystem-Accounting)

Ecosystem Accounting thường được xây dựng dựa trên ba thành phần chính:

• Diện tích hệ sinh thái (ecosystem extent), phản ánh quy mô và sự phân bố của các loại hệ sinh thái.

• Chất lượng hoặc trạng thái hệ sinh thái (ecosystem condition), thể hiện mức độ “khỏe mạnh” thông qua các chỉ số như đa dạng sinh học, chất lượng đất và nước.

• Dòng dịch vụ hệ sinh thái (ecosystem services), đo lường các lợi ích mà hệ sinh thái cung cấp trong một khoảng thời gian nhất định.

Ba thành phần này liên kết chặt chẽ với nhau. Khi diện tích hoặc chất lượng hệ sinh thái suy giảm, khả năng cung cấp dịch vụ cũng sẽ giảm theo. Ngược lại, việc bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái có thể giúp duy trì hoặc gia tăng giá trị của các dịch vụ này trong dài hạn.

Cấu trúc khái niệm của Ecosystem Accounting theo SEEA EA (System of Environmental-Economic Accounting – Ecosystem Accounting). Có thể hiểu đây là sơ đồ kết nối thiên nhiên → kinh tế → phúc lợi con người, đồng thời cho thấy các dòng tác động qua lại.

(Nguồn: https://seea.un.org/Introduction-to-Ecosystem-Accounting)

Trong thực tiễn, Ecosystem Accounting đã được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. 

• Trong quy hoạch sử dụng đất, hệ thống này giúp so sánh giá trị giữa việc chuyển đổi đất rừng sang nông nghiệp với việc giữ lại rừng để duy trì các dịch vụ như hấp thụ carbon và bảo vệ nguồn nước.

• Trong quản lý tài nguyên nước, Ecosystem Accounting hỗ trợ đánh giá vai trò của các lưu vực sông và đất ngập nước trong việc cung cấp nước sạch. 

• Trong chính sách khí hậu, việc ghi nhận giá trị hấp thụ carbon của rừng giúp định lượng rõ hơn đóng góp của hệ sinh thái vào giảm phát thải.

So với các cách tiếp cận truyền thống, Ecosystem Accounting mang lại một số lợi ích quan trọng:

• Giúp tích hợp yếu tố môi trường vào hệ thống ra quyết định kinh tế.

• Làm rõ các chi phí ẩn liên quan đến suy thoái tài nguyên.

• Hỗ trợ thiết kế chính sách dựa trên bằng chứng định lượng.

• Tạo nền tảng cho việc xây dựng các chỉ tiêu phát triển bền vững.

Tuy nhiên, việc triển khai Ecosystem Accounting cũng gặp nhiều thách thức. 

• Việc đo lường và định giá các dịch vụ hệ sinh thái, đặc biệt là các giá trị phi thị trường như giá trị văn hóa hay đa dạng sinh học, vẫn còn nhiều khó khăn. 

• Dữ liệu về hệ sinh thái ở nhiều quốc gia còn hạn chế hoặc chưa đồng bộ. 

• Ngoài ra, việc chuyển đổi các thông tin sinh thái phức tạp thành các chỉ tiêu có thể tích hợp vào hệ thống kế toán quốc gia đòi hỏi sự phối hợp liên ngành và năng lực kỹ thuật cao.

Trong bối cảnh toàn cầu, Ecosystem Accounting ngày càng được xem là một công cụ quan trọng để hướng tới phát triển bền vững. Khi các quốc gia phải đối mặt với những đánh đổi giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường, việc có một hệ thống đo lường đầy đủ và chính xác hơn về vai trò của thiên nhiên trở nên cần thiết. Ecosystem Accounting không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về giá trị của hệ sinh thái, mà còn góp phần định hình lại cách thức mà nền kinh tế tương tác với thiên nhiên.

Nhìn rộng hơn, Ecosystem Accounting phản ánh một sự thay đổi trong tư duy phát triển. Thay vì coi thiên nhiên là nguồn tài nguyên vô hạn có thể khai thác, cách tiếp cận này nhấn mạnh rằng thiên nhiên là một loại vốn cần được quản lý, bảo tồn và đầu tư. Việc ghi nhận và theo dõi giá trị của hệ sinh thái vì vậy không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là bước đi quan trọng hướng tới một mô hình phát triển hài hòa và bền vững hơn.

Tài liệu tham khảo và đọc thêm

• https://seea.un.org/ecosystem-accounting
• https://seea.un.org/Introduction-to-Ecosystem-Accounting
• https://www.unescap.org/sites/default/d8files/event-documents/Day2%20%28PM-1%29%20Ecosystem%20and%20Ocean%20Accounting.pdf

Nature-based solutions

 Nature-based Solutions (NbS) - hay giải pháp dựa vào thiên nhiên - là một cách tiếp cận ngày càng quan trọng trong bối cảnh thế giới đối mặt với biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường và áp lực phát triển kinh tế. Thay vì chỉ dựa vào các công trình kỹ thuật hay hạ tầng nhân tạo, NbS tận dụng chính các hệ sinh thái và quá trình tự nhiên để giải quyết các vấn đề của con người. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra các lợi ích kinh tế và xã hội lâu dài.

(Nguồn: https://nbsclimate.com/nature-based-solutions/)

Về bản chất, Nature-based Solutions bao gồm các hành động nhằm bảo vệ, quản lý bền vững và phục hồi hệ sinh thái để giải quyết các thách thức như biến đổi khí hậu, an ninh nước, an ninh lương thực và sức khỏe cộng đồng. Điểm quan trọng của cách tiếp cận này là coi thiên nhiên không chỉ là đối tượng cần bảo vệ mà còn là một “đối tác” trong phát triển. Điều này phản ánh sự chuyển đổi từ tư duy kiểm soát thiên nhiên sang hợp tác với thiên nhiên.

(Nguồn: https://infrastructure-pathways.org/use-case/nbs/)

Các giải pháp dựa vào thiên nhiên thường được triển khai theo ba hướng chính:

• Bảo vệ hệ sinh thái hiện có, duy trì rừng tự nhiên, đất ngập nước hoặc rạn san hô để giữ nguyên các chức năng sinh thái vốn có.

• Quản lý bền vững, tiếp tục sử dụng tài nguyên nhưng theo cách không làm suy giảm khả năng tái tạo, chẳng hạn như nông nghiệp sinh thái hoặc quản lý rừng bền vững.

• Phục hồi hệ sinh thái, tái tạo các hệ sinh thái đã bị suy thoái thông qua trồng rừng, cải tạo đất hoặc phục hồi vùng ven biển.

Trong thực tế, Nature-based Solutions đã được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. 

• Ở các khu vực ven biển, rừng ngập mặn được trồng để giảm xói lở, hấp thụ sóng và bảo vệ cộng đồng trước bão, đồng thời tạo sinh kế cho người dân. 

• Trong đô thị, các không gian xanh như công viên, hồ điều hòa hay mái nhà xanh giúp giảm ngập, điều hòa nhiệt độ và cải thiện chất lượng không khí. 

• Trong quản lý nước, các vùng đất ngập nước tự nhiên có thể đóng vai trò như hệ thống lọc nước hiệu quả, thay thế hoặc bổ sung cho các công trình xử lý nhân tạo.

So với các giải pháp truyền thống dựa vào hạ tầng “xám”, Nature-based Solutions mang lại nhiều lợi ích hơn trong dài hạn. 

Tuy nhiên, NbS không phải là giải pháp thay thế hoàn toàn cho hạ tầng kỹ thuật, mà thường hiệu quả nhất khi được kết hợp với các giải pháp truyền thống trong một chiến lược tổng thể.

Một đóng góp quan trọng của Nature-based Solutions là giúp thay đổi cách chúng ta nhìn nhận vai trò của thiên nhiên trong phát triển. Thay vì coi bảo vệ môi trường là một chi phí, NbS cho thấy đây thực chất là một khoản đầu tư vào “vốn tự nhiên” – nền tảng tạo ra các dịch vụ hệ sinh thái thiết yếu cho con người. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào tài nguyên và hệ sinh thái.

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc triển khai Nature-based Solutions vẫn đối mặt với một số thách thức.

•  Các lợi ích của NbS thường mang tính dài hạn và khó đo lường ngay lập tức, khiến việc so sánh với các dự án hạ tầng truyền thống trở nên khó khăn.

• Ngoài ra, NbS đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều bên liên quan, từ chính phủ, doanh nghiệp đến cộng đồng, cũng như sự hiểu biết sâu về hệ sinh thái cụ thể. 

• Thiếu dữ liệu, thiếu cơ chế tài chính phù hợp và hạn chế về nhận thức cũng là những rào cản đáng kể.

(Nguồn: https://planbleu.org/en/event/international-workshop-implementation-of-nature-based-solutions-to-tackle-climate-change-focus-on-the-mediterranean-region-2/)

Trong bối cảnh hiện nay, Nature-based Solutions không chỉ là một công cụ kỹ thuật mà còn là một hướng đi chiến lược cho phát triển bền vững. Khi các thách thức môi trường ngày càng phức tạp và liên kết chặt chẽ với kinh tế – xã hội, việc tận dụng sức mạnh của thiên nhiên trở thành một lựa chọn hợp lý và cần thiết. Đầu tư vào NbS vì vậy không chỉ giúp giải quyết các vấn đề trước mắt mà còn góp phần xây dựng một nền tảng ổn định và bền vững cho tương lai.

Tài liệu tham khảo và đọc thêm

• https://www.unepfi.org/nature/nature/nature-based-solutions/
• https://iucn.org/our-work/nature-based-solutions
• https://www.naturebasedsolutionsinitiative.org/

Ecosystem-based management

Ecosystem-based Management (EBM) là cách quản lý tài nguyên và môi trường dựa trên cấu trúc, chức năng và các mối tương tác của toàn bộ hệ sinh thái, đồng thời xem xét nhu cầu kinh tế – xã hội của con người.

Vì sao cần EBM?

Thiên nhiên không vận hành theo ranh giới hành chính hay ngành nghề. Một quyết định ở lĩnh vực này có thể gây tác động ở nơi khác. 

Ví dụ như 

• Khai thác rừng sẽ ảnh hưởng dòng chảy và có thể dẫn đến gây lũ ở hạ lưu

• Ô nhiễm biển sẽ ảnh hưởng thủy sản và hậu quả là ảnh hưởng sinh kế

• Phát triển đô thị sẽ làm mất đất trữ nước và gây tăng rủi ro ngập úng đô thị

Khi quản lý theo EBM, thì hệ thống sẽ giúp nhìn thấy các mối liên kết này trước khi ra quyết định.

(Nguồn: https://serc.carleton.edu/eslabs/fisheries/3_b.html)

5 nguyên tắc cốt lõi của EBM

• Tiếp cận tổng thể (Holistic), không chia nhỏ hệ sinh thái thành từng phần độc lập, mà xem chúng là một hệ thống liên kết. 

• Cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, không khai thác tối đa, không bảo tồn tuyệt đối, đảm bảo mục tiêu là bền vững lâu dài

• Lấy con người làm trung tâm (Human dimension),  xem xét sinh kế, văn hóa và nhu cầu phát triển của người dân. 

• Quản lý thích ứng (Adaptive management); theo đó, chính sách không cố định, mà điều chỉnh theo dữ liệu và tham khảo thêm thông tin từ thực tế

• Dựa trên khoa học, EBM sử dụng dữ liệu về đa dạng sinh học, ecosystem services và ecosystem health

(Nguồn: https://www.learnz.org.nz/sustainableseas201/discover/ecosystem-based-management)

Liên hệ với các khái niệm khác

EBM không đứng một mình, mà gắn với:

• Ecosystem Services
• Ecosystem Health
• Natural Capital
• Sustainable Development

Trong bối cảnh hiện nay, khi mà biến đổi khí hậu và đô thị hóa nhanh, EBM giúp tăng khả năng thích ứng, giảm rủi ro thiên tai và  đảm bảo tài nguyên cho tương lai. 

Tài liệu tham khảo và đọc thêm

• https://www.integratedecosystemassessment.noaa.gov/about-iea/ecosystem-based-management
• https://www.epa.gov/eco-research/ecosystem-based-management
• https://mappocean.org/science-and-planning-tools/ecosystem-based-management/
• https://serc.carleton.edu/eslabs/fisheries/3_b.html

Ecosystem health

Ecosystem Health là gì?

Ecosystem health là trạng thái mà một hệ sinh thái hoạt động bình thường, duy trì cấu trúc và chức năng một cách nhịp nhàng và có khả năng phục hồi trước các cú sốc (resilience). Hay nói cách khác, một hệ sinh thái “khỏe” là hệ sinh thái có thể tự duy trì và tiếp tục cung cấp dịch vụ cho con người.

(Nguồn: https://environment.umn.edu/education/susteducation/intro-to-ecosystem-health/)

Các dấu hiệu của một hệ sinh thái khỏe mạnh

Một hệ sinh thái được coi là khỏe khi có:

• Đa dạng sinh học cao, nhiều loài sinh vật sống hòa hợp, hệ sinh thái ổn định hơn trước biến động

• Các quá trình sinh thái như chu trình dinh dưỡng, quang hợp, tái tạo tài nguyên hoạt động tốt.

• Chất lượng môi trường tốt, nước sạch, không khí trong lành, đất không bị thoái hóa

• Khả năng phục hồi (Resilience) tốt. Sau những sự kiện gây hại cho hệ sinh thái như cháy rừng, lũ lụt… hệ sinh thái có thể tự hồi phục.

(Nguồn: https://stemlyndalesc.weebly.com/what-does-it-mean-to-be-a-healthy-ecosystem.html)

Mối liên hệ với Ecosystem Services

Ecosystem health và ecosystem services gắn chặt với nhau:

• Hệ sinh thái khỏe thì dịch vụ tốt và ngược lại. Dịch vụ sinh thái hoạt động hiệu quả sẽ giúp phát huy sự cân bằng trong hệ sinh thái.

Trong khoa học hiện đại, người ta không còn nhìn hệ sinh thái như một “đối tượng khai thác”, mà là một hệ thống sống cần được quản lý như sức khỏe con người. Điều này dẫn đến các cách tiếp cận mới khi quản lý và khai thác dịch vụ hệ sinh thái. Các cách tiếp cận đó có thể là: 

• Ecosystem-based management

• Nature-based solutions

• Ecosystem accounting

Tài liệu tham khảo và đọc thêm

• https://www.unep.org/topics/fresh-water/ecosystem-health/about-ecosystem-health
• https://www.robertcostanza.com/wp-content/uploads/2017/02/1999_J_Rapport_EcosystemHealth.pdf
• https://environment.umn.edu/education/susteducation/intro-to-ecosystem-health/