Digital nudging (thúc đẩy hành vi số) là việc thiết kế giao diện số như website, ứng dụng hay nền tảng trực tuyến nhằm tác động nhẹ đến hành vi người dùng. Điểm đặc biệt là người dùng vẫn có quyền lựa chọn, nhưng cách thông tin được trình bày, cách các nút được bố trí hay cách các tùy chọn được sắp xếp sẽ khiến họ có xu hướng chọn một phương án nhất định.
Khái niệm này bắt nguồn từ lý thuyết “nudge” trong kinh tế học hành vi do Richard Thaler và Cass Sunstein đề xuất. Thay vì giả định con người luôn ra quyết định một cách lý trí, lý thuyết này cho rằng hành vi của chúng ta chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ cách môi trường lựa chọn được thiết kế.
Cơ chế tâm lý phía sau
Digital nudging không phải ngẫu nhiên – nó dựa trên các thiên kiến hành vi:
- Hiệu ứng mặc định- Default effect: con người thường giữ lựa chọn mặc định.
- Hiệu ứng khung - Framing effect: cách trình bày ảnh hưởng quyết định.
- Bằng chứng xã hội - Social proof: “80% người dùng chọn gói này”.
- Hiệu ứng khan hiếm - Scarcity effect: làm tăng giá trị cảm nhận của một sản phẩm khi nó trở nên hiếm.
- Hiệu ứng neo - Anchoring: chúng ta bị ảnh hưởng bởi một con số ban đầu khi đánh giá các lựa chọn sau đó, nghĩa là người ta thường lấy giá ban đầu làm mốc so sánh.
Tuy nhiên, digital nudging không phải lúc nào cũng tích cực. Khi được sử dụng đúng cách, nó có thể giúp con người đưa ra quyết định tốt hơn, như tiết kiệm năng lượng, duy trì thói quen học tập, hoặc cải thiện sức khỏe. Nhưng khi bị lạm dụng, nó có thể trở thành công cụ thao túng, đặc biệt thông qua các “dark patterns” — những thiết kế khiến người dùng khó từ chối, khó hủy đăng ký, hoặc vô tình đưa ra lựa chọn bất lợi.
Tài liệu tham khảo
- https://www.researchgate.net/publication/314570601_Digital_Nudging
- https://www.apxor.com/blog/in-app-nudges-complete-guide
- https://link.springer.com/article/10.1007/s12599-016-0453-1
- https://lab.co.uk/news-and-insights/what-is-nudge-theory-and-how-can-nudges-improve-digital-experiences
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét